Iranian Political Science Association
    • ویژگی‏های فکر سیاسی در ایران معاصر: رمانتیسم سیاسی، اتوپیاگرایی و انقلابی‏گری
      تاریخ : 1395/12/13 ساعت : 10:12 - گروه : عمومی

      دکتر داود غرایاق زندی- فکر سیاسی در تاریخ معاصر ایران به‏طور مشخص از زمان انقلاب مشروطه به این سو، دارای سه ویژگی حیاتی و اساسی است که می‏تواند نه تنها فصل مشترک تمامی اندیشه‏ورزی‏های سیاسی قرار گیرد بلکه در سازه نظام‏های سیاسی و حتی تفکرات اجتماعی نیز آن را جستجو کرد.

       

       

       

      ویژگی‏های فکر سیاسی در ایران معاصر: رمانتیسم سیاسی، اتوپیاگرایی و انقلابی‏گری

       

      داود غرایاق زندی[1]

       

      فکر سیاسی در تاریخ معاصر ایران به‏طور مشخص از زمان انقلاب مشروطه به این سو، دارای سه ویژگی حیاتی و اساسی است که می‏تواند نه تنها فصل مشترک تمامی اندیشه‏ورزی‏های سیاسی قرار گیرد بلکه در سازه نظام‏های سیاسی و حتی تفکرات اجتماعی نیز آن را جستجو کرد. ویژگی بنیادین نخست ریشه در نوعی رمانتیسم سیاسی دارد که نوعی مواجهه احساسی ناشی از شورش اخلاقی علیه نظم سنتی، اعتراض علیه فردگرایی عقلانی اندیشه لیبرالی، بیان احساسات و عواطف سخاوتمندانه، فاصله‏گیری زیبایی‏شناسانه، چنگ زدن به آرمان‏های عدالت و آزادی و در نهایت تأکید بر فضیلت‏های سیاسی، وفاداری و سربلندی است. این دغدغه باوری دوبُنی است که ریشه در سنت‏ها و تجدد همزمان دارد که فضای فکر سیاسی جامعه را به سوی نوعی اتوپیاگرایی از نوع «جامعه جمعی» (macro-Anthropos)  سوق می‏دهد. این نگاه انسان‏پندارانه به جامعه برای سرودن «سمفونی انسانی» در عالم، تلاش برای کسب جای خوب و در عین حال هیچ جا است. برای ایجاد تغییر موردنظر که ریشه‏های بسیار سنتی دارد همانند «بازگشت به خویشتن» و ساختن جامعه‎ای همانند «امت اسوه» نیاز به تغییرات شگرف و جراحی‏های عمیق است. اما از آنجا که اتوپیا واجد امر خوب (Utopia) و ناکجاآبادی (Dystopia) همزمان است و از آنجایی که بنیانگذاری بهشت در روی زمین امری محال است، نوعی روانشناسی مبتنی بر نارضایتی، به شدت گذشته‏نگر و زمان‏پریش و در نهایت آرزده خاطر از بحران شکست‏های پیاپی علی‏رغم باورمندی صادقانه و تلاش‏ها و تغییرات متعدد است. تمامی جنبش‎های سیاسی چپ، راست و اسلام‏گرا در ایران این تجربه سرخوردگی و یأس سیاسی را تجربه کردند. اگر این تجربه مشترک مورد وفاق قرار گیرد، نه تنها گروه‏ها، جنبش‏ها و تفکرات سیاسی متعدد دچار اشتباهات مشابه نمی‏شوند، بلکه امکان گذر به بنیان‏های جدیدی برای فکر سیاسی در ایران معاصر فراهم خواهد شد.

       

      کلید واژه: اتوپیاگرایی، انقلابی گری، ناکجاآبادی، جنبش

       

      [1] . استادیار پژوهشکده مطالعات منطقه‏ای دانشگاه شهید بهشتی

       





  1. محصولات انجمن
    پیوندهای تصویری